Projektujesz nowy dach lub planujesz remont? Strefa śniegowa i wiatrowa dla Twojej lokalizacji określa obciążenia, na które musi wytrzymać konstrukcja. Normy PN-EN 1991-1-3 i PN-EN 1991-1-4 stanowią wymagany standard w Polsce — od nich zależy przekrój krokwi, rozstaw, mocowania pokrycia i bezpieczeństwo całej więźby dachowej. W artykule znajdziesz mapy stref, tabele wartości obciążenia śniegiem sk i prędkości wiatru vb,0, oraz konkretne wskazania do projektowania.
Co to są strefy śniegowe i wiatrowe wg PN-EN 1991?
Strefy śniegowe i wiatrowe to podział terenu Polski na obszary o zbliżonym obciążeniu śniegiem i wiatrem, określony normami PN-EN 1991-1-3 i PN-EN 1991-1-4. Obciążenia te stanowią podstawę do obliczeń statycznych konstrukcji dachowej. Normy PN-EN są tzw. Eurokodami — międzynarodowymi wytycznymi, które wdrożyła Polska za pośrednictwem PKN (Polskiego Komitetu Normalizacyjnego) i zatwierdziła ITB (Instytut Techniki Budowlanej). Każdy konstruktor uprawniony zobowiązany jest stosować te normy, definiując załącznik krajowy (Zał. NA) dla Polski. Strefa śniegowa określa charakterystyczną wartość obciążenia śniegiem sk w kN/m², natomiast strefa wiatrowa definiuje prędkość referencyjną wiatru vb,0 w m/s.
Mapa stref śniegowych w Polsce — podział na 5 stref obciążenia śniegiem
Polska podzielona jest na 5 stref śniegowych, od najłagodniejszej (strefa 1) do najtrudniejszej (strefa 5). Strefa 1 obejmuje tereny nizinne centrum kraju, głównie Wielkopolskę, Łódzkiezem i województwa centralne. Strefa 2 rozciąga się na tereny wschodnio-środkowe: część Warmii i Mazur, Podlasia, Lubelszczyznę. Strefa 3 pokrywa regiony na wschodnich i północnych skrajach nizin oraz część Śląska. Strefa 4 obejmuje tereny przedgórskie oraz wyżynne — Kielecczyznę, Małopolskę wyżynną i wschodnią część Śląska. Strefa 5 dotyczy terenów górskich i podgórskich: Beskidy, Tatry, Pieniny, Gorce i tereny kabackie — tu obciążenie śniegiem osiąga wartości krytyczne dla projektowania.
Tabela wartości obciążenia śniegiem sk dla każdej strefy
Tabela wartości obciążenia śniegiem sk pochodzi z załącznika krajowego (Zał. NA) PN-EN 1991-1-3:2005. Obciążenie śniegiem sk jest wartością charakterystyczną — wartością, którą projektant mnoży przez współczynniki kształtu dachu (μ) i współczynniki ekspozycji, aby uzyskać ostateczne obciążenie projektowe do obliczeń statycznych więźby dachowej. Im wyższa strefa, tym większe przekroje krokwi i platew — np. w strefie 5 przekroje mogą być 30-50% większe niż w strefie 1.
Mapa stref wiatrowych w Polsce — podział na 3 strefy wg PN-EN 1991-1-4
Polska ma 3 strefy wiatrowe, określone wg PN-EN 1991-1-4. Strefa 1 to obszary centrum kraju o najmniejszym średniowiecznym wietrze — tereny Wielkopolski, Łódzkiego, części Warmii i Mazur, Lubelszczyzna. Strefa 2, najbardziej rozpowszechniona, obejmuje praktycznie całą Polskę nizinną — takie miasta jak Wrocław, Poznań, Warszawa, Kraków. Strefa 3 (najwintrowsza) dotyczy wybrzeża Morza Bałtyckiego, Karpat i Beskidów — Gdańsk, Szczecin, tereny wysoko położone w Małopolsce i Podkarpaciu. Strefa wiatrowa 3 wymaga znacznie bardziej wzmocnionych mocowań pokrycia, gęstszych krokwi i dodatkowo zakotwień w strefach krytycznych — przy okapach i kalenicy.
Tabela prędkości wiatru vb,0 dla stref wiatrowych w Polsce
Wartości prędkości wiatru vb,0 pochodzą z załącznika krajowego PN-EN 1991-1-4:2008 dla Polski. Prędkość referencyjna wiatru vb,0 to podstawowa wartość, którą konstruktor mnoży przez współczynnik ekspozycji ce i współczynnik sezonowy, aby uzyskać prędkość projektową dla obliczeń ciśnienia wiatru. Ciśnienie dynamiczne qb oblicza się wg wzoru qb = 0,5 × ρ × vb,0², gdzie ρ to gęstość powietrza (1,25 kg/m³).
Jak strefa śniegowa wpływa na projekt więźby dachowej?
Strefa śniegowa bezpośrednio determinuje wymiary (przekroje) krokwi i platew w projekt więźby dachowej. Im wyższa charakterystyczna wartość obciążenia śniegiem sk, tym większy przekrój drewna lub większa liczba krokwi na jednostkę długości (rozstaw). Na przykład, dla dachu o kącie 30°, współczynnik kształtu μ wynosi ok. 0,8, co daje obciążenie projektowe = 0,8 × sk × współczynnik ekspozycji. W strefie 1 (sk = 0,7 kN/m²) przekrój krokwi drewnianych może wynosić 12×20 cm przy rozstawie 80 cm, podczas gdy w strefie 5 (sk = 3,0 kN/m²) ten sam rozstaw wymaga przekroju 18×28 cm. Obliczenia wykonuje się wg Eurokodu 5 (PN-EN 1995), uwzględniając klasę drewna i warunki wilgotności.
Jak strefa wiatrowa wpływa na dobór pokrycia i konstrukcji dachu?
Strefa wiatrowa determinuje ssanie wiatru przy okapie i kalenicy — efekt, który może wyrywać pokrycie z dachu. W strefie 1 (vb,0 = 22 m/s) efekt ssania jest łagodny, natomiast w strefie 3 (vb,0 = 30 m/s) ciśnienie wiatru przy okapie może sięgać -2,0 do -3,0 kN/m². Pokrycie blachodachówka w strefie wiatrowej 3 oraz dachówka ceramiczna a parcie wiatru wymaga w strefie 3 dodatkowych mocowań (laczników) — każdy fragment musi być przytwierddzony do konstrukcji, a nie zawieszony na podpodziałach. Kalenica, jako strefa krytyczna, wymaga wzmocnionych połączeń i zastosowania specjalnych elementów koronkowych.
Które województwa leżą w najtrudniejszej strefie śniegowej?
Strefa 5 (obciążenie śniegiem sk = 3,0 kN/m²) dotyczy następujących terytoriów:
- Małopolskie — tereny górskie, powiat tatrzański, powiśle
- Podkarpackie — Bieszczady, część Pienin
- Śląskie — część południowa, tereny podgórskie
- Dolnośląskie — fragmenty Gór Stołowych i Karkonoszy (powyżej 800 m)
W tych województwach, zwłaszcza w powiatach górskich, niezbędna jest współpraca z konstruktorem uprawnionym, który przeprowadzi analityczne obliczenia więźby dachowej i zaproponuje wzmocnioną konstrukcję.
Czy w strefie wiatrowej 3 wymagane są dodatkowe mocowania pokrycia?
Tak, w strefie wiatrowej 3 wymagane są dodatkowe mocowania pokrycia. Większe parcie wiatru (vb,0 = 30 m/s) generuje ssanie przy okapach i kalenicy, które może wyrywać pokrycie. Blachodachówka powinna być mocowana do każdego podpodziału za pośrednictwem śrub lub przeszu, dachówka ceramiczna wymaga zaczepiania uchwytami metalowymi, a kalenica — wzmocnionych montażów. Każde oprawianie otworów (przewietrzenia, wyloty wentylacji) wymaga tutaj dodatkowego zakotwienia.
Jak sprawdzić strefę śniegową i wiatrową dla swojej lokalizacji?
Redakcja PytajDekarza.pl to zespol specjalistow od dekarstwa i budownictwa. Przygotowujemy praktyczne poradniki o rodzajach dachow, pokryciach, izolacji, orynnowaniu i naprawach – w oparciu o wiedze branzowa i doswiadczenie wykonawcow. Nasze artykuly pomagaja inwestorom i wlascicielom domow podejmowac trafne decyzje dotyczace dachu.